Protection de la femme enceinte dont le texte est en langue Shi de la R.D.CONGO

Enshula mwanzi

Omuzire okufa n’izimi gali mazibu muli zino nsiku, n’obo obulenga buyushusire kulusha omw’igulu. Muli ebibinwa rhwa shambala lugenda omukazi okufa n’izimi k’okuderha kurhi, ebirhuma omuzire afa n’izimi na okulanga okufa n’izimi, na rhwana shwinja, n’ihano.

Olufu lw’izimi k’okuderha kurhi?

Olufu lw’izimi l’olufu l’omukazi oli izimi kurhenga okuyalala kwage kuhika nsiku makumi ani n’ibiri (42) ayusize burha.

Bici bilherha okufa n’izimi

Ebyanka rhuma omukazi oli izimi afa biri binji cikwago kwago. Muli ebyo rhwanahashiderha empanya zakamuhikirha honaho, n’empanya zaka muhikira kundikundi.

Empanya zakamuhikira honuho:

Muli ezompanya , rhwanahashiderha: okudwa omuko munene bwenene amango ali izimi na kandi amango amayusi burha. Endwala z’obugonyi, nakandi erhi okurhenga kw’izimi lirhakuzire, kunahebe omuzire w’izimi omukaga k’okufa.

Empanya zakahikira omukazi w’izimi kundikundi

Kuli ezompanya, rhwanahashiderha: ishushira, kaheza VIH/Sida n’okuhwa m’omuko omu mubiri.

Amazibu galerha obufe bw’omukazi oli izimi

Muli ago muzibu rhwana hashiderha okuburha kalimwandu k’omukazi, amazimi mwandu mwandu, oku yanka izimi k’omwana nyere anacirhi murho. Kandi erhi okuyanka izimi k’omukazi omu myaka eyegerire obugikulu.

Agandi mazimi galerha obufe, kuli kurhaja duba e m’omufurume, kandi erhi kurhaja okucipimo c’izimi omukasanzi kinja. Agandi mazibu, kuli kuja okubufumu aha mukubo muzinda, kandi erhi omufurume abe erhi arhamanyiri kurhi abuka. Kandi erhi okuburhirha ahaka.

Okulanga omukazi w’izimi okulufu

Okulanga olufu lw’izimi kugerera n’okushimbulira bwinjinja izimi kurhenga oku yalala kuhika okuburha. Omuntyo omuzire ahunyirwe oku shimbulira ecipimo c’izimi, oku habwa endubi y’okulanga kuli tantanusi n’okuhabwa enyigirizo lugenda oku rheganya iburha.

Ecipimo c’izimi

Ecipimo c’izimi ciri ca bulagirere bwenene. C’ocirhumire omukazi w’izimi ahunirwe okaja kani oku cipimo c’izimi kuhika aburhe.

Ecipimo cirhanzi cijirwa amango omuzire arhalusize mwesi muguma buzira okubona omuko g’omwezi. Eco cipimo cijirwa ekarhi ka mwezi muguma erhi isharhu. Amakwanane gaco galigakumanya erhi izimi lihali kandi erhi nanga. Ecipimo cakabiricijirwa okumyezi ini kandi erhi irhanu y’izimi. Amakwanane gaco, galigakulolereza erhi izimi lirilya yushuka bwinja. Ecipimo ca kasharhu: cijirwa oku myesi ndarhu erhi nda y’izimi. Amakwanane gaco galigakulolereza bwinjinja erhi ntamazibu gakahikira omwana oli omunda haguma na nina. Ecipimo ca kani: cijirwa oku myezi munani na mwenda y’izimi. Amakwanane gaco gali gakulolereza erhi omwana aburhwa bwinja.

Endubi ya tantanusi

Omu kazi w’izimi ahunyirhwe ahabwe endubi y’oku mulanga yewe n’omwana kuri endwala ya tantanusu eyisha aha kuburhwa k’omwana. Eyo ndubwi ehanwa karhanu.

Endubwi ntanzi ehabwa galya mango omukazi w’izimi ayisha oku cipimo cirhanzi. Endubwi ya kabiri ehanwa mwezi muguma enyuma y’endubwi ntazi. Endubwi ya kasharhu ehanwa enyuma ya myezi ndarhu yendubwi ya kabiri. Endubwi ya kani ehabwa enyuma ya mwaka muguma gw’endubwi ya 3. Endubwi ya karhanu ehabwa enyuma ya mwaka muguma gw’endubwi ya 4.

Okurheganya iburha

Amango omukazi w’izimi ali ashimbulira e cipimo c’izimi n’oku habwa endubi, kali kasanzi kinja kuliye oku habwa enyigirizo lugenda okurheganya iburha. Agomango anahabwa ihano kuli iburha linja, na kurhi omuntu akahashi rheganya iburha linja. Anahabwa enyigirizo kuli obulenga boshibuku kolesibwa enyanya y’oku rheganya iburha lishinganine nayene anacishoga obulenga bumusimisize.

Ishwinjo

Nkoku mubwine, ebigusho by’oku cilwanako byanka rhabala bwenene omukulwisa okufa k’omuzire kugerera izimi. Rhwashambire lugenda okufa n’izimi byo bici, rhwamaciveba lugenda okulanga omukazi w’izimi okulufu.